Sonu və xatirəsi
Xalqı ardınca aparan insan yeni dövrü necə qarşıladı.
Dövrün sonu
Sovet hakimiyyətinin qurulması Tağıyevin həyatını alt-üst etdi. Neft mədənləri, fabriklər, saray və kapital milliləşdirildi; xalqa bütöv bir sərvət vermiş insan ömrünün sonunda demək olar hər şeyini itirdi. Dəbdəbədən o, Mərdəkandakı bağ evinə köçdü.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1924-cü ildə Mərdəkanda, çox yaşlı vaxtında — təxminən səksən altı yaşında vəfat etdi. Onunla birlikdə neft Bakısının bütöv bir dövrü getdi. Dul qadını Sona ərini illərlə yaşadı və yoxsulluqda dünyasını dəyişdi.
Ondan sonra qalanlar
Mədənləri və sarayı müsadirə etmək olardı, lakin Tağıyevin etdiyi xeyiri yox. Qız məktəbi, su kəməri, teatr, minlərlə oxudulmuş insan — bütün bunlar qaldı. Bu gün Azərbaycanda Tağıyevin adı səxavət və maarifin sinonimidir, sarayı isə bütöv bir ölkənin muzeyinə çevrilib.
Qısaca əsas məqamlar
XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlinin Bakılı neft sənayeçisi və Azərbaycanın ən böyük xeyriyyəçisi, kasıb daşyonandan milyonçuya və xalqın maarifçisinə qədər yol keçən insan.
Hər şeydən əvvəl xeyriyyəçiliyi ilə: müsəlman qızları üçün ilk dünyəvi məktəbi tikdi, su kəmərini, teatrı, Quranın tərcüməsini və gənclərin təhsilini maliyyələşdirdi.
Rusiya imperiyasında müsəlman qızları üçün ilk dünyəvi məktəb (Bakı, 1901). Tağıyev icazə aldı, tikdi və saxladı — bu, təhsildə inqilab idi.
Keçmiş daşyonan və podratçı, 1870-ci illərdə Bakı yaxınlığında Bibiheybət sahələrində neft tapdı, 1897-ci ildə isə neft işini britaniyalılara təxminən beş milyon manata satdı.
Bakının mərkəzindəki Tağıyev sarayı inqilabdan sonra milliləşdirildi; bu gün orada Azərbaycan Milli Tarix Muzeyi yerləşir.
1924-cü ildə Bakı yaxınlığındakı Mərdəkanda, çox yaşlı vaxtında, sovet hakimiyyəti əmlakını müsadirə etdikdən sonra.
Mədənləri və sarayı almaq olar, amma tikdiyin məktəbi və oxutduğun insanları yox.